Φαίδρα Χατζηκωσταντή:
“Νομίζω ότι ο Ίκαρος είναι στις ρίζες και την ψυχοσύνθεσή μας και ας μην το γνωρίζουμε όλοι. Είναι η χειροποίητη διαδικασία απέναντι σε μια εικονική πραγματικότητα. Είναι ο βαθμός δυσκολίας, η τέχνη και η τεχνική”.
Πέρα από την διαχρονική τους αξία, τα κεραμικά Ίκαρος κατέχουν μία ξεχωριστή θέση στην καρδιά των Ροδιτών, όχι μόνον σαν ανάμνηση της διάσημης κεραμοποιϊας που δημιούργησε αριστουργήματα, αλλά και λόγω της προσωπικότητας του ιδρυτή της Κώστα Χατζηκωσταντή, που προκαλεί πάντα συζητήσεις γεμάτες νοσταλγία, συγκίνηση και θαυμασμό.
Αντλώντας έμπνευση από τα θρυλικά κεραμικά, η πολυαναμενόμενη ομαδική έκθεση «Ιδού η Ρόδος – Hic Rhodus» θα πραγματοποιηθεί στο Κατάλυμα της Γαλλίας στη Ρόδο από 9 έως 31 Οκτωβρίου 2026 στα πλαίσια του παράλληλου προγράμματος της 2ης Μπιενάλε Σύγχρονης Κεραμικής.
Αποτελεί ελάχιστο φόρο τιμής προς τους ιδιοκτήτες του ΙΚΑΡΟΥ, Κώστα και Φαίδρα Χατζηκωσταντή, αλλά και προς όλους τους εργαζομένους του ΙΚΑΡΟΥ, που δημιούργησαν αυτή την εξαιρετική πολιτιστική κληρονομιά, παρούσα σήμερα σε συλλογές και μουσεία εντός και εκτός Ελλάδας.
Η έκθεση στάθηκε επίσης η αφορμή να έχουμε την χαρά και την ευκαιρία να συνομιλήσουμε με την ψυχή της διοργάνωσης, την κα Φαίδρα Χατζηκωσταντή, εγγονή του Κώστα και της Φαίδρας Χατζηκωσταντή.
Συνέντευξη στην Ευρυδίκη Κοβάνη
Πώς γεννήθηκε η ιδέα αρχικά στην Αθήνα για την δημιουργία της έκθεσης «Ιδού η Ρόδος – Hic Rhodus» και τώρα η παρουσίασή της στη Ρόδο;
H ιδέα γεννήθηκε με αφορμή την ψηφιακή γκαλερί ICARO Contemporary Art Gallery & Agency, που ιδρύσαμε το 2022 με τον Λύσανδρο Σπετσιέρη. Με νησιώτικη καταγωγή και οι δύο και μεγαλωμένοι μέσα στα κεραμικά και το ξύλο αντίστοιχα, η ενασχόλησή μας με τις τέχνες και συγκεκριμένα με το θέατρο ήρθε πολύ φυσικά.
Έχοντας επίσης σπουδές και στα οικονομικά θελήσαμε να συνδυάσουμε τα 2 αυτά, κατά τα άλλα ασυνδύαστα αντικείμενα και να δημιουργήσουμε έναν ψηφιακό χώρο, όπου οι καλλιτέχνες, ηθοποιοί, εικαστικοί και μουσικοί να μπορούν να έρθουν σε μια πιο ευρεία επαφή με το κοινό εντός και εκτός Ελλάδας.
Ο ΙΚΑΡΟΣ λοιπόν «βάφτισε» την γκαλερί και αναπόφευκτα, μπορώ να πω, η πρώτη μας έκθεση ήταν εμπνευσμένη από τα κεραμικά του Ικάρου. Μέσα μας, από τότε υπήρχε η σκέψη να βρεθεί η κατάλληλη συγκυρία ώστε να μεταφερθεί η έκθεση στον «φυσικό» της χώρο, την Ρόδο.
Πέρσι ήρθε η πρόσκληση από την κυρία Λουκία Θωμοπούλου, καλλιτεχνική διευθύντρια και εμπνεύστρια της Biennale Σύγχρονης Κεραμικής, να συμπεριληφθεί η έκθεση στο παράλληλο πρόγραμμα της 2ης Biennale Σύγχρονης Κεραμικής στην Ρόδο, την οποία αποδεχθήκαμε με μεγάλη χαρά.
Η φιλοξενία μάλιστα της έκθεσης από την κυρία Αλίκη Μοσχή, Επίτιμη Πρόξενο της Γαλλίας στα Δωδεκάνησα, στο επιχορηγούμενο από την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου Κατάλυμα της Γαλλίας στην Ρόδο, λίγα μέτρα μακριά από τα πρώτα γραφεία του Ικάρου στην Παλιά Πόλη, έδωσε ακόμα μια πινελιά συγκίνησης στο όλο εγχείρημα.
Πώς ανταποκρίθηκαν και πώς προσέγγισαν οι καλλιτέχνες την πρό(σ)κληση να δημιουργήσουν σύγχρονα έργα τέχνης εμπνευσμένα από τα κεραμικά Ίκαρος;
Τόσο στην πρώτη έκθεση το 2023, όσο και τώρα που η σύνθεση των καλλιτεχνών έχει αλλάξει, όλοι αγκάλιασαν αυτή την πρόσκληση και πρόκληση όπως πολύ σωστά λέτε, με βαθύ σεβασμό και αγάπη, όπως άλλωστε και ο επιμελητής της έκθεσης ο κ.Αποστόλης Αρτινός.
Μας έκανε ιδιαίτερη εντύπωση ότι κάποιοι καλλιτέχνες είχαν ήδη γνώση της ιστορίας των κεραμικών του Ικάρου, ότι κάποιοι όπως ο Κωνσταντίνος ο Λαδιανός, είχε μεγαλώσει με ένα έργο του Ικάρου στο σπίτι της γιαγιάς του και όπως χαρακτηριστικά μας είπε, ήταν η αφορμή για να ξεκινήσει να ζωγραφίζει.
Κάποιοι επέλεξαν τον παραδοσιακό τρόπο δημιουργίας των κεραμικών τους ενώ άλλοι εφάρμοσαν σύγχρονες τεχνικές και υλικά, δίνοντας νέα διάσταση σε εμβληματικά κεραμικά του Ικάρου, όπως το ελαφάκι.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλούν βέβαια και οι καλλιτέχνες που διάλεξαν ένα μοτίβο όπως τα πανιά από τα καραβάκια του Ικάρου ή το χαρακτηριστικό τυρκουάζ χρώμα και τους έδωσαν μια σύγχρονη διάσταση. Με μεγάλη χαρά στην τωρινή έκθεση θα παρουσιάσουμε και 2 συνθέσεις με πλακάκια, χαρακτηριστικό διάκοσμο της Ρόδου.
Τι είναι αυτό που κάνει διαχρονική την αξία των κεραμικών Ίκαρος ώστε μέχρι και σήμερα να αποτελούν αξεπέραστο πόλο έλξης;
Νομίζω ότι ο Ίκαρος είναι στις ρίζες και την ψυχοσύνθεσή μας και ας μην το γνωρίζουμε όλοι. Είναι η χειροποίητη διαδικασία απέναντι σε μια εικονική πραγματικότητα. Είναι ο βαθμός δυσκολίας, η τέχνη και η τεχνική.
Από την πλύση με καθίζηση για να φτιαχτεί ο πηλός, μέχρι τα χέρια που ζωγράφιζαν ένα-ένα τα κεραμικά, τα χρώματα με το χαρακτηριστικό τυρκουάζ που ανέφερα και πριν και το “rosso di bue”, το τρίτο ψήσιμο για την ενοποίηση του χρυσού.
Είναι η αγάπη σε κάθε στάδιο της διαδικασίας και τελικά η επιτυχία του να δημιουργηθεί ένα χρηστικό αντικείμενο που όμως είναι έργο τέχνης.
Υπάρχει κάποιο δικό σας αγαπημένο κομμάτι με συναισθηματική αξία για εσάς;
Δεν μου είναι εύκολο να διαλέξω ένα… Είναι σίγουρα «Ο Παράδεισος» του Egon Huber που βρίσκεται ακόμα στο σπίτι στην Ρόδο. Είναι η Παναγίτσα στην Οδό των Ιπποτών, φάρος και πυξίδα σε κάθε βόλτα στην Παλιά Πόλη, είναι οι μπομπονιέρες που φτιάχτηκαν στον Ίκαρο για κάθε χαρούμενη στιγμή της οικογένειάς μας από τα βαφτίσια του πατέρα μου, μέχρι τον γάμο των γονιών μου, των θείων μου και τα βαφτίσια όλων των εγγονιών.
Ο παπούς σας Κώστας Χατζηκωσταντής έχει μείνει στην ιστορία όχι μόνον ως ένας πολύ επιτυχημένος επιχειρηματίας, αλλά και σαν ένας ξεχωριστός εργοδότης, ιδιαίτερα αγαπητός στους υπαλλήλους του, τους οποίους φρόντιζε σχεδόν σαν πατέρας. Τι αναμνήσεις έχετε από αυτόν και από την αείμνηστη σύζυγό του και γιαγιά σας, την Φαίδρα Χατζηκωσταντή;
Το σπίτι μας στην Ρόδο είχε πάντα κόσμο, ήταν γεμάτο ζωή. Συγγενείς, φίλοι, εργαζόμενοι στον Ίκαρο. Η κουζίνα πάντα μοσχομύριζε και υπήρχε θέση για όλους. Τι 14 που είμασταν εμείς, τι 24, έλεγε η γιαγιά μου – φαγητό υπάρχει για όλους.
Θυμάμαι πάντα να υπάρχει χαρά και γέλιο. Θυμάμαι ότι ξυπνούσα το πρωί και πήγαινα να κάνω πρωϊνή γυμναστική με τον παππού μου. Θυμάμαι να μπαίνουμε στο αμάξι του παππού να πάμε εκδρομή στην Τσαμπίκα με τα σαντουϊτσάκια που είχε φτιάξει η γιαγιά.
Να κάνουμε μπάνιο στη θάλασσα και η γιαγιά να μην βρέχει το κεφάλι της, πόσο εντύπωση μου έκανε, γιατί είχε υποσχεθεί μετά να μας πάει στο Chevallier για παγωτό. Τον παππού μου να με πηγαίνει βόλτα και να προσπαθεί να παραμένει σοβαρός απέναντι σε όποιον μας χαιρετούσε στον δρόμο, γιατί εγώ φορούσα πολύχρωμες “κεραίες” στο κεφάλι μου.
Θυμάμαι τις παραστάσεις που ετοιμάζαμε με τα ξαδέλφια μου στον κήπο και χειροκροτούσαν με περηφάνια. Τις βραδιές και τα γενέθλια όλοι μαζί στην αυλή.
Πώς νιώθετε σαν εγγονή και κληρονόμος αυτού του σπουδαίου ονόματος;
Δεν μπορώ να μιλήσω μόνο για το όνομα, αλλά για τους ανθρώπους. Γιατί όπως είπατε δεν ήταν μόνο ο Ίκαρος, ήταν μια στάση ζωής, μια πολιτική στάση, μια καλλιέργεια που σπάνια θα συναντήσει κανείς.
Έχοντας περάσει σχεδόν 40 χρόνια από τότε που η γιαγιά και ο παππούς μου έφυγαν από τη ζωή, τον Ιούνιο του 1987, νιώθω τυχερή για την αγάπη που έχω λάβει, περήφανη για τις αξίες που έχω κληρονομήσει και εύχομαι να καταφέρουμε με τον Λύσανδρο να μεγαλώσει με τον ίδιο τρόπο και η κόρη μας.
Δεν μπορώ όμως να σας κρύψω ότι αισθάνομαι… λίγη.
Πώς νιώθετε που, μετά την Αθήνα, αυτή η έκθεση-φόρος τιμής παρουσιάζεται και στην γενέτειρά σας την Ρόδο, εδώ όπου συνέβησαν όλα;
Νομίζω ότι αυτή την στιγμή που είμαστε στο πλοίο με όλα τα έργα των καλλιτεχνών στο αμπάρι έχω αρχίσει να συνειδητοποιώ ότι το όνειρό μας εκπληρώνεται. Είναι μια έκθεση για όλους όσους δούλεψαν στον Ίκαρο και θα είναι τιμή μας να γνωρίσουμε από κοντά όσους καταφέρουν να έρθουν οι ίδιοι ή οι απόγονοί τους.
Να γίνει η έκθεση ο τόπος συνάντησης όσων έχουμε μια κοινή ανάμνηση από τον Ίκαρο και όσων θέλουν να γνωρίσουν το αποτύπωμα του Ικάρου στην σύγχρονη κεραμική από εκλεκτούς και καταξιωμένους καλλιτέχνες.
Από όταν ήμουν μικρή που δεν μπορούσα να πιστέψω ότι δεν θα τους ξαναδώ, έχω φτιάξει έναν «μηχανισμό» που πιστεύω ότι σε κάθε σημαντική στιγμή ευχάριστη ή κρίσιμη, με κάποιον τρόπο «είναι εκεί». Έτσι λοιπόν αισθάνομαι ότι και την Παρασκευή που ανοίγει η έκθεση, θα «είναι εδώ».
About Author
