Ο Κωνσταντίνος Καρανάσος είναι αρχιτέκτονας ιστορικών μνημείων, ερευνητής και συγγραφέας. Μία σημαντική βράβευση από την Ακαδημία Αθηνών και μία βιβλιοπαρουσίαση στη Ρόδο μας έδωσαν την ευκαιρία για την σημερινή συνέντευξη μαζί του.
Κατά την Πανηγυρική Συνεδρία της στις 18 Δεκεμβρίου 2025, η Ακαδημία Αθηνών απένειμε Βραβείο στον κ. Κωνσταντίνο Καρανάσο, διδάκτορα της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, για την πρόσφατη έκδοση του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς με τίτλο «Ρόδος 1912- 1947. Η πολιτική για τον σχεδιασμό του χώρου και τη διαχείριση των μνημείων κατά την ιταλική κατοχή».
Η Ακαδημία Αθηνών κάθε χρόνο απονέμει Βραβεία σε φορείς και προσωπικότητες, ως ένδειξη τιμής για την συμβολή τους στην επιστήμη, τον πολιτισμό και την κοινωνία.
Το βιβλίο παρουσιάστηκε στη Νέα Πτέρυγα του Νεστορίδειου Μελάθρου στη Ρόδο στις 28 Νοεμβρίου 2025, όπου μίλησαν η κυρία Κατερίνα Μανούσου-Ντέλλα, δρ αρχιτέκτων, Προϊσταμένη του Τμήματος Μελετών και Έργων της Υπηρεσίας Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Δωδεκανήσου ε.τ., ο κύριος Πάνος Βενέρης, αρχιτέκτων μηχανικός, πρώην Γενικός Διευθυντής Ανάπτυξης Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, πρώην Πρόεδρος του ΤΕΕ Δωδεκανήσου και η κυρία Γιώτα Ψαρρή, αρχαιολόγος, του Τμήματος Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου.
Ο συγγραφέας του τόμου, Κωνσταντίνος Καρανάσος, αναφέρθηκε σε επιμέρους στοιχεία της πολυετούς έρευνας που διεξήγε σε αρχεία της Ελλάδας και της Ιταλίας. Την εκδήλωση συντόνισε η Ουρανία Καραγιάννη, δρ αρχαιολογίας, προϊσταμένη Υπηρεσίας Εκδόσεων του Ιδρύματος.
Συνέντευξη στην Ευρυδίκη Κοβάνη
Πώς γεννήθηκε η ιδέα για αυτό το βιβλίο;
Το βιβλίο αυτό ουσιαστικά είναι η μεταφορά της διατριβής μου. Είχα ξεκινήσει με τον κ. Μπίρη, τον καθηγητή μου στο Μετσόβειο Πολυτεχνείο με την ιδέα για διδακτορικό να κάνουμε ένα θέμα για τον τρόπο με τον οποίον τα μνημεία εντάχθηκαν στον πολεοδομικό σχεδιασμό των πρώτων ελληνικών πόλεων μετά την σύσταση του ελληνικού κράτους, δηλαδή από τα χρόνια του Καποδίστρια μέχρι την πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης.
Το αντικείμενο του μνημείου με την ευρύτερη έννοια με ενδιαφέρει. Μέχρι τον 19ο αιώνα γίνονταν αποκαταστάσεις και στην Ευρώπη αλλά αφορούσαν αποκλειστικά το μνημείο και όχι το περιβάλλον του, στο οποίο δινόταν μικρότερη σημασία. Απομόνωναν τα μνημεία, τα απελευθέρωναν κι έτσι αλλοίωναν το περιβάλλον τους.
Η αρχική ιδέα λοιπόν ήταν να δούμε τι συνέβη στην Ελλάδα. Υποβλήθηκε ως θέμα στο πολυτεχνείο κι έγινε αποδεκτό. Στη συνέχεια, ως είθισται έγινε σύσταση μίας τριμελούς επιτροπής που παρακολουθεί την εκπόνηση της εργασίας, στην οποία συμμετείχαν οι καθηγητές κύριοι Φιλιππίδης και Τουρνικιώτης. Εγώ μετά τις σπουδές μου είχα πάει στην Ιταλία. Στην πρώτη μας λοιπόν συνάντηση πήγα με μεγάλη βιβλιογραφία βασισμένη σε πολλά ιταλικά βιβλία που είχα βρει εκεί.
Επειδή χρονολογικά το θέμα ήταν πολύ ευρύ και πιθανόν να χανόμουν, ο κ. Τουρνικιωτης μου είπε σαν πρόταση ότι θα μπορούσα να δω τι έκαναν οι Ιταλοί σε αυτό το θέμα στα Δωδεκάνησα στην Ιταλοκρατία. Αυτή η ιδέα μου άρεσε, καθώς συμπαθώ και τους Ιταλούς. Επιπλέον δεν είχε γίνει ποτέ κάτι αντίστοιχο, δεδομένου ότι μία διατριβή πρέπει να έχει ένα πρωτότυπο θέμα. Οπότε έτσι προέκυψε. Ασχολήθηκα με την διαχείριση χώρου, μνημεία, πόλη της Ρόδου, μεσαιωνική πόλη, καθώς και κάποια αρχαία μνημεία.
Πόσος χρόνος χρειάστηκε για να ολοκληρωθεί;
Ξεκίνησε τέλη του 1997, όταν ήμουν ακόμα στην Ιταλία όπου έκανα δεύτερο μεταπτυχιακό. Έψαξα κι εκεί όσο μπορούσα. Μετά επέστρεψα στην Ελλάδα όπου βρέθηκα αρχικά στο Υπουργείο Πολιτισμού στο Ταμείο Κοινοτικών Πόρων και κατόπιν στην Ακρόπολη όπου εργάζομαι από το 2000. Δεν είχα πολύ ελεύθερο χρόνο γιατί πέσαμε στη φάση του ΕΣΠΑ του τρίτου κοινοτικού πλαίσιου στήριξης και ήταν πολύ εντατικά τα έργα, έπρεπε να γίνουν στα προπύλαια γρήγορα. Δεν μπορούσα να παίρνω άδειες συχνά, γι’ αυτό και ήρθα στη Ρόδο μόνον τόσο, όσο μπορούσα.
Ποια ήταν για εσάς η πρόκληση σε όλη αυτή την διαδικασία;
Η πρόκληση ήταν να καταφέρω να προσφέρω όσο το δυνατόν περισσότερα στοιχεία για εκείνη την περίοδο. Υπάρχει κάποιο αρχείο, χρειάζεται όμως μεγάλη ταξινόμηση. Το θέμα με προκάλεσε να βρω στοιχεία για αυτή την περίοδο. Διαβάζοντας και αναζητώντας πληροφορίες, μπήκα στο κλίμα εκείνων των χρόνων ιστορικά, είδα πώς ήταν οι Ιταλοί στα Δωδεκάνησα, παρακολουθούσα βιντεάκια που έδειχναν τη Ρόδο της εποχής, μου άρεσε όλο αυτό.
Ένας αρχιτέκτονας ιστορικών μνημείων τα βλέπει με διαφορετικό μάτι;
Ναι, τα βλέπει διαφορετικά. Αν έχει κάνει και αποκαταστάσεις, βλέπει τι επικρατούσε εκείνα τα χρόνια. Εδώ γίνονταν και με κίνητρο να τονιστεί η ιπποτική φάση. Δηλαδή οι Ιταλοί έβλεπαν ότι έρχονται σαν συνεχιστές, ώστε να δικαιολογήσουν κάπως και την παρουσία τους.
Αν έκαναν κάτι σημαντικό οι Ιταλοί στη Ρόδο τι πιστεύετε ότι ήταν αυτό;
Από την δική μου σκοπιά σημαντικό είναι το ότι πήραν μέτρα προστασίας της οχύρωσης, που είναι ένα από τα σπουδαιότερα μνημεία όλης της Ευρώπης. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η πόλη της Ρόδου ήταν η πρώτη περίπτωση μνημειακού συνόλου της ελληνικής επικράτειας που εντάχθηκε στον κατάλογο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO.
Βέβαια στην πορεία έκαναν μικροεπεμβάσεις και μέσα στην πόλη, διότι άλλαξε και η πολιτική μετά το 1922 και τελικά η Ρόδος αντιμετωπίστηκε σαν μια ιταλική πόλη, όπως και τα Δωδεκάνησα. Δεν νομίζω ότι την είδαν σαν μία ακόμα κτήση τους όπως π.χ. στην Αφρική. Συμπεριφέρθηκαν σα να επρόκειτο για μία ιταλική πόλη.
Προχώρησαν σε διανοίξεις πυλών, δρόμων, όπως έκαναν και σε ιστορικά κέντρα στην Ιταλία πριν αλλοιωθούν λόγω φασισμού, για να μπορούν να κινούνται τα αυτοκίνητα. Και στη Ρώμη ήθελαν να κάνουν τέτοιες επεμβάσεις και υπήρχε αντιπαράθεση με τους ιστορικούς. Ο Τζοβανόνι π.χ. που αναφέρεται στο βιβλίο βρέθηκε κάπου ανάμεσα, ενώ δηλαδή ήταν αυτός που πρώτος μίλησε για την μικρότερη αρχιτεκτονική που πρέπει να προστατεύεται, την ανώνυμη αρχιτεκτονική των ιστορικών κέντρων, κάποια στιγμή επειδή συνεργάστηκε με το καθεστώς ήταν σε μία ομάδα που πρότειναν χειρουργικές επεμβάσεις στη Ρώμη. Όλα αυτά αναφέρονται και στο βιβλίο.
Φυσικά και θα θέλαμε τα Δωδεκάνησα να περάσουν στους Έλληνες, ωστόσο δεν ξέρω αν σε αυτή την περίπτωση θα είχαν προστατευθεί αυτά τα πράγματα. Στην Κρήτη με το ενετικό της παρελθόν, είχαμε κάποια παρόμοια έργα, που όμως οι έλληνες τα έβλεπαν σαν ξένα. Αυτό ήταν το πρόβλημα. Σε περιοχές που υπήρχε κατοχή για μεγάλο διάστημα οι έλληνες αυτά τα έργα τα έβλεπαν σαν κατακτητικά. Πέρασε καιρός μέχρι να ωριμάσει η ιδέα ότι πρέπει να προστατεύουμε τα μνημεία ανεξαρτήτως αν είναι βυζαντινά ή οτιδήποτε.
Στην Ακρόπολη ας πούμε έριξαν μεσαιωνικά μνημεία οι αρχαιολόγοι έναν αιώνα πριν, το 1835. Τώρα είμαστε έναν αιώνα μετά, γι’ αυτό αναφέρθηκα στην Χάρτα των Αθηνών – μέχρι τότε, το ’31 δεν υπήρχε ένα διεθνές πλαίσιο ακόμα αποδεκτό. Πήρε χρόνο μέχρι να γίνει. Οι ιταλοί καθαίρεσαν την Ιπποτών, δεν μπορούσαν να την αποδεχθούν με όλα αυτά τα μπαλκονάκια τα ξύλινα. Σήμερα δεν ξέρω αν θα μπορούσαν να το κάνουν.
Πώς σας φαίνεται η σημερινή εικόνα της Ρόδου;
Η αλήθεια είναι ότι με ενοχλεί η θέα των τουριστικών μαγαζιών. Δεν μπορείς να τα αποφύγεις σε ένα τόσο τουριστικό μέρος, αλλά τώρα τον Νοέμβριο ήταν κλειστά και ήταν ωραία. Θέλει μία διαχείριση και προσοχή το θέμα της τουριστικής ανάπτυξης. Ισορροπία, έλεγχο της στάθμευσης, πολλά θέματα που δεν ξέρω πώς μπορούν να ελεγχθούν.
Από την άλλη, χαίρομαι όταν βλέπω ότι μέσα κατοικούν οι ντόπιοι, ότι δεν αλλάζει η κοινωνική σύνθεση που έχει. Αυτό είναι το σημαντικό.
ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΡΑΝΑΣΟΣ
Ο Κωνσταντίνος Καρανάσος μετά την αποφοίτησή του από την Αρχιτεκτονική Σχολή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (1992), εξειδικεύτηκε στις αποκαταστάσεις μνημείων και συνόλων, στις Αρχιτεκτονικές Σχολές των Πανεπιστημίων της Ρώμης La Sapienza (1995) και Roma Tre (1998).
Είναι διδάκτωρ της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (2009). Η ερευνητική και συγγραφική του δραστηριότητα αφορά κυρίως το πεδίο της προστασίας των μνημείων, αρχαίων και νεότερων, με έμφαση στα θεωρητικά ζητήματα των επεμβάσεων αποκατάστασης. Έχει συμμετάσχει σε διεθνή συνέδρια και ημερίδες και έχει διδάξει σε επιστημονικά ιδρύματα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Από το 1998 εργάζεται στο Υπουργείο Πολιτισμού και από το 2000 στην Υπηρεσία Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης, με αντικείμενο μελέτες και επιβλέψεις έργων αναστήλωσης. Το 2015 δημοσιεύτηκαν μελέτες του για την αποκατάσταση του νότιου τοίχου και της δυτικής πρόσοψης του κεντρικού κτηρίου των Προπυλαίων.
About Author
