Η Πόλυ Χατζημάρκου μας προσκαλεί σε ένα συναρπαστικό ταξίδι στην ιστορία της τέχνης το Σάββατο 27 Δεκεμβρίου στην Νέα Πτέρυγα του Νεστορίδειου Μελάθρου μέσα από την οπτικοαφηγηματική παρουσίαση “Χριστούγεννα σε κάδρο”.
Με αυτή την ευκαιρία την συναντήσαμε και συνομιλήσαμε μαζί της.
Συνέντευξη στην Ευρυδίκη Κοβάνη
Πώς γεννήθηκε η ιδέα για τα «Χριστούγεννα σε κάδρο»;
Στα μαθήματα ή σεμινάρια ιστορίας τέχνης που κατά καιρούς οργανώνω, συχνά επιλέγω να προσεγγίζω την τέχνη θεματικά. Έχω διαπιστώσει ότι με αυτόν τον τρόπο, το κοινό -ανεξαρτήτως ηλικίας ή γνώσεων- μπορεί να αφεθεί ευκολότερα και να συνδεθεί πιο άμεσα με τα έργα και την ιστορία τους. Η θεματική λειτουργεί κάπως ως μια «γεννήτρια» κοινής εμπειρίας, συναισθημάτων, αναμνήσεων αλλά και σύνδεσης με το σήμερα.
Τα «Χριστούγεννα σε κάδρο» προέκυψαν ακριβώς από αυτή τη λογική. Είναι μια εικαστική διαδρομή όπου εορταστικά θέματα, διαφορετικών εποχών και καλλιτεχνικών ρευμάτων, γίνονται η αφορμή για να μιλήσουμε για την ανθρώπινη εμπειρία. Για την συνύπαρξη, την αλληλεγγύη και την ελπίδα.
Τι περιλαμβάνει η παρουσίαση και σε ποιο κοινό απευθύνεται;
Πρόκειται για μια οπτικοαφηγηματική παρουσίαση περισσότερων από 130 έργων τέχνης από διαφορετικές εποχές και καλλιτεχνικά ρεύματα, από τον Μεσαίωνα, την Αναγέννηση, το Μπαρόκ έως και σήμερα. Από κομμάτια σαρκοφάγων και βυζαντινά ψηφιδωτά έως γκραφίτι και κατασκευές στο δημόσιο χώρο.
Η παρουσίαση απευθύνεται σε όλους και όλες, χωρίς να απαιτούνται ειδικές γνώσεις. Είναι σχεδιασμένη για το ευρύ κοινό, για ανθρώπους που αγαπούν την τέχνη, αλλά και για όσους απλώς θέλουν να ζήσουν μια διαφορετική, πολιτιστική χριστουγεννιάτικη εμπειρία.
Τι μπορεί να προσφέρει μια τέτοια παρουσίαση σε ανθρώπους που δεν επισκέπτονται συχνά μουσεία;
Η πρώτη επαφή με την τέχνη δεν ξεκινά από ένα μουσείο, αλλά από μια εικόνα, ένα έργο που, με έναν τρόπο, μας αφορά. Ας κρατήσουμε αυτό και ας σκεφτούμε πώς μπορεί η σχέση του επισκέπτη με το μουσείο να γίνει πιο διαλεκτική και ενδιαφέρουσα.
Σε μια περίοδο όπου η καθημερινότητα είναι πιεστική και κατακερματισμένη σε διάφορα καθήκοντα, η επαφή με την τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως παύση, ανακούφιση, απόλαυση. Ένας χρόνος παρατήρησης, συγκέντρωσης και εσωτερικού διαλόγου, χωρίς προσδοκίες ή απαιτήσεις. Επιπλέον, πολλοί άνθρωποι δεν αποφεύγουν τα μουσεία από έλλειψη ενδιαφέροντος, αλλά επειδή τα αντιλαμβάνονται ως χώρους που απαιτούν ειδικές γνώσεις ή «σωστό τρόπο» πρόσληψης.
Προσδοκώ ότι η παρουσίασή μου θα γίνει μια «γέφυρα» ώστε η τέχνη να γίνει πιο οικεία. Να γίνει μέρος μιας εμπειρίας που χωρά στην καθημερινή ζωή και μπορεί να μοιραστεί ανάμεσα σε ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και διαδρομών.
Θεωρώ ότι το ζητούμενο σήμερα είναι να επανατοποθετήσουμε την τέχνη στον δημόσιο χώρο ως εμπειρία κοινή και ανοιχτή. Αυτό, τελικά, είναι και το νόημα της πολιτιστικής πράξης -να δημιουργούμε σημεία συνάντησης, διαλόγου, αλληλεπίδρασης.
Τέχνη, θρησκεία και πνευματικότητα. Πώς συνδέονται μεταξύ τους;
Πολύ ενδιαφέρουσα η ερώτηση και η απάντηση δεν μπορεί να είναι μονοσήμαντη ή ‘στατική’. Η τέχνη, η θρησκεία και η πνευματικότητα δεν συναντιούνται μόνο στο επίπεδο της πίστης ή του δόγματος, αλλά κυρίως στο επίπεδο της ανθρώπινης εμπειρίας.
Ιστορικά, η τέχνη υπήρξε το κατεξοχήν μέσο με το οποίο οι κοινωνίες προσπάθησαν να δώσουν μορφή σε ό,τι δεν χωρά εύκολα στον λόγο. Φόβος, πόνος, απώλεια, ελπίδα, προσδοκία της λύτρωσης. Από τις μεσαιωνικές εικόνες έως τα σύγχρονα έργα που μιλούν για τον ξεριζωμό, τη βία ή το πένθος, η τέχνη λειτουργεί ως κοινός τόπος νοηματοδότησης και συλλογικής ίασης, πέρα από θρησκευτικά σύνορα.
Στην ιστορία της τέχνης, η θρησκεία συχνά αποτέλεσε τη θεματική βάση ή την αφορμή. Η πνευματικότητα όμως εκφράστηκε μέσα από καθαρά εικαστικά μέσα: το φως, τη σύνθεση, το βλέμμα, το δράμα, ακόμη και τη «σιωπή» της εικόνας.
Αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές στα χριστουγεννιάτικα έργα της παρουσίασης. Στις περισσότερες μεσαιωνικές απεικονίσεις κυριαρχεί το θεολογικό μήνυμα, η ιεραρχία και ο πρώιμος συμβολισμός. Από την πρωτο-Αναγέννηση του Τζιότο και έπειτα, η Γέννηση μετατρέπεται σε ανθρώπινη εμπειρία. Βλέπουμε σώματα που αγγίζονται, βλέμματα που συναντιούνται, φως και σκοτάδι που λειτουργούν ως συναίσθημα.
Στον Μοντερνισμό, ακόμη και όταν το θρησκευτικό θέμα υποχωρεί, η πνευματικότητα παραμένει. Έργα του Ρόθκο ή του Καντίνσκι, για παράδειγμα, δεν είναι «θρησκευτικά», δημιουργούν όμως συνθήκες εσωτερικής σιωπής και στοχασμού. Αυτό δείχνει ότι συχνά η τέχνη, αντιδογματικά, αναλαμβάνει η ίδια τον ρόλο του πνευματικού «χώρου».
Θυμίζω επίσης, ότι η απεικόνιση της Θείας Γέννησης δεν λειτούργησε μόνο ως θρησκευτική αναπαράσταση, αλλά και ως εικόνα ευαλωτότητας. Ένα εκτεθειμένο σώμα, μια μητέρα, μια οικογένεια στο περιθώριο. Αυτό το μοτίβο συνομιλεί έντονα με τον σύγχρονο κόσμο -με τις εικόνες παιδιών στη Γάζα, των προσφύγων και ανθρώπων κοινωνικά αποκλεισμένων.
Σήμερα, η σχέση τέχνης, θρησκείας και πνευματικότητας αποκτά αναπόφευκτα νέο κοινωνικό και πολιτικό βάθος. Ζούμε σε μια εποχή φτωχοποίησης, πολέμων, εκτοπισμών και βαθιών ανισοτήτων. Σε αυτό το πλαίσιο, οι τέχνες λειτουργούν ως χώρος πνευματικής αντίστασης και ως υπενθύμιση της ανθρώπινης αξίας.
Ακόμη και εκεί όπου η θρησκευτική πίστη υποχωρεί, η πνευματικότητα παραμένει ως ανάγκη νοήματος και κατανόησης του Άλλου. Ίσως γι’ αυτό, στον σύγχρονο πολιτισμό, η τέχνη αναλαμβάνει έναν δύσκολο ρόλο. Του «χώρου» συλλογικού στοχασμού και διάδρασης, του πεδίου κοινωνικής φροντίδας όπου μπορούμε να σταθούμε στο συλλογικό τραύμα και να επαναδιαπραγματευτούμε τις αξίες της ανθρωπιάς, της ελευθερίας, της ισότητας, της συνοχής.
Η επαφή με την τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως εμπειρία «υπέρβασης του εαυτού» -στιγμές όπου το άτομο βγαίνει από τη στενή καθημερινότητά του και συνδέεται με κάτι ευρύτερο, κοινό, πανανθρώπινο.
Τι εύχεστε για την νέα χρονιά στους αναγνώστες μας;
Εύχομαι η νέα χρονιά να μας δώσει περισσότερο χρόνο για να «βουτάμε» στην ομορφιά της τέχνης. Να ξαναβρούμε τη σχέση μας με τις εικόνες, τους ήχους και τις λέξεις. Μακάρι το 2026 να γίνει η αφετηρία για μια κοινωνία όπου η τέχνη δεν θα είναι πολυτέλεια για λίγους, αλλά το κοινό έδαφος που μας ενώνει όλους.
Ας είναι μια χρονιά όπου η αλληλεγγύη θα γίνει η δική μας «πρώτη ύλη» για να δημιουργήσουμε έναν κόσμο πιο δίκαιο, με ίσες ευκαιρίες και σεβασμό σε κάθε ανθρώπινη ύπαρξη. Να σταθούμε ο ένας δίπλα στον άλλον με ειλικρίνεια, μετατρέποντας την ενσυναίσθηση σε πράξη και την κοινωνική ισότητα από όραμα σε καθημερινή πραγματικότητα.
Καλή χρονιά, γεμάτη φως, ανθρωπιά και δημιουργία!
ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΠΟΛΥ ΧΑΤΖΗΜΑΡΚΟΥ
Η Πόλυ Χατζημάρκου σπούδασε Ιστορία και Θεωρία Τέχνης & Design, Ευρωπαϊκό Πολιτισμό και είναι κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος (Msc) στη «Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων». Πρόσφατα ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Τοπική και Περιφερειακή Ανάπτυξη και Αυτοδιοίκηση». Από τον Ιανουάριο 2024, εργάζεται ως ειδική σύμβουλος Δημάρχου Ρόδου σε θέματα πολιτισμού και πολιτιστικής διοίκησης.
About Author
